ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ - Ναός Αγίου Δημητρίου

Το 324 μ.Χ. οι χριστιανοί της Θεσσαλονίκης έκτισαν ένα μικρό ναό για να τιμήσουν τον συμπολίτη τους μεγαλομάρτυρα Δημήτριο, στο χώρο όπου σύμφωνα με την παράδοση είχε ταφεί. Όταν θεραπεύτηκε από ασθένεια, χάρη στο μύρο που ανάβλυζε, ο έπαρχος του Ιλυρρικού Λεόντιος, για να ευχαριστήσει τον Άγιο έκτισε, γύρω στο 413 μ.Χ. νέο επιβλητικό ναό. Ο νέος ναός υπέστη πολλές δοκιμασίες και λεηλασίες, με σημαντικότερη την καταστροφή επί αυτοκράτορος Ηρακλείου (610-641). Ανοικοδομήθηκε και διασώθηκε μέχρι την πυρκαϊά της Θεσσαλονίκης το 1917. Ο ναός του Αγίου Δημητρίου αναστηλώθηκε εκ βάθρων και παραδόθηκε στους πιστούς 26 Οκτωβρίου 1949, την ημέρα της γιορτής του "προστάτη" της Θεσσαλονίκης (Πολιτιστικός Χάρτης της Θεσσαλονίκης - Εκδόσεις Ιανός).

Το 1492, στην περίοδο της τουρκοκρατίας, οι Τούρκοι μετέτρεψαν το ναό σε τζαμί («Κασιμιέ τζαμί»).

Κατά τον αρχιτεκτονικό τύπο, ο Άγιος Δημήτριος είναι πεντάκλιτη ξυλόστεγη βασιλική, με ένα εγκάρσιο κλίτος στα ανατολικά.

Αμέσως μετά την είσοδο στον κυρίως ναό, ψηλά στο αριστερό πεσσό είναι τοποθετημένη μαρμάρινος σαρκοφάγος φλωρεντιανής τέχνης και προέλευσης όπου είχαν εναποτεθεί το 1481 τα οστά του Θεσσαλονικέα προκρίτου Λουκά Σπανδούνη. Πιό μέσα, πίσω από τον πεσσό, βρίσκεται ενσωματωμένο τμήμα ρωμαϊκού λουτρού με δύο χώρους που έχουν διαμορφωθεί σε παρεκκλήσι με το κενοτάφιο του αγίου.

Πιο μέσα, στο κεντρικό κλίτος αριστερά, υπάρχει στο δάπεδο η εξαγωνική μαρμάρινη βάση του κιβωρίου που περιείχε στα βυζαντινά χρόνια λείψανα του αγίου Δημητρίου. Το ιερό χωρίζεται από τον κυρίως ναό με χαμηλό τέμπλο, που σχηματίζεται από μαρμάρινα θωράκια, όπως στις παλαιοχριστιανικές εκκλησίες. Τέλος, στη νοτιοανατολική γωνία του κτίσματος είναι προσαρτημένο το παρεκκλήσι του Αγίου Ευθυμίου, μικρή τρίκλιτη βασιλική του 14ου αιώνα.

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ - Ναός Αγίων Αποστόλων

Βρίσκεται δίπλα στα δυτικά τείχη της πόλης.

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ - Αγίας Αικατερίνης

Βρίσκεται στο ΒΔ τμήμα της Άνω Πόλης. Η ανέγερσή του υπολογίζεται στα τέλη του 13ου αιώνα (Πολιτιστικός Χάρτης της Θεσσαλονίκης - Εκδόσεις Ιανός).

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ - Ναός προφήτη Ηλία

Βρίσκεται στο ΒΔ τμήμα της Άνω Πόλης και κτίστηκε κατά το πρότυπο των μοναστηρίων "καθολικών" του Αγίου Όρους. Πολλά στοιχεία συνηγορούν στο ότι ο ναός του Προφήτη Ηλία κτίστηκε πάνω στα ερείπια των Βυζαντινών Ανακτόρων της Θεσσαλονίκης, το 1360 (Πολιτιστικός Χάρτης της Θεσσαλονίκης - Εκδόσεις Ιανός).

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ - Μονή Βλατάδων

Βρίσκεται στο Βόρειο τμήμα της Άνω Πόλης. Είναι το μόνο από τα πολυάριθμα βυζαντινά μοναστήρια που διασώθηκε μέχρι τις ημέρες μας. Ιδρύθηκε γύρω στα 1351-1371 από τους μοναχούς Δωρόθεο και Μάρκο Βλαστή (Πολιτιστικός Χάρτης της Θεσσαλονίκης - Εκδόσεις Ιανός).

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ - Βυζαντινός Λουτρώνας

Βρίσκεται στην Άνω Πόλη. Είναι κτίσμα του 13ου ή αρχών του 14ου αιώνα. Ο Βυζαντινός λουτρώνας, με πολλές προσθήκες μεταγενέστερες, λειτουργούσε στη Θεσσαλονίκη ως το 1940 (Πολιτιστικός Χάρτης της Θεσσαλονίκης - Εκδόσεις Ιανός).

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ - Ναός Αγίου Παντελέημονα

Μετά την άλωση της Θεσσαλονίκης ο ναός του Αγίου Παντελεήμονα μετατράπηκε σε μουσουλμανικό τέμενος (Πολιτιστικός Χάρτης της Θεσσαλονίκης - Εκδόσεις Ιανός).

Βρίσκεται στην διασταύρωση των οδών Ιασωνίδου και Αρριανού.

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ - Ναός Αγίας Σοφίας

Ή Αγία Σοφία Θεσσαλονίκης κτίστηκε προς τιμή του Χριστού, όπως η Αγία Σοφία της Κωνσταντινούπολης, με την οποία έχουν πολλά κοινά χαρακτηριστικά. Η ανέγερση του ναού έγινε μετά την Α΄ Οικουμενική Σύνοδο της Νίκαιας το 325, όπου ο Χριστός αναγνωρίστηκε ως ο "Λόγος και η Σοφία " του Θεού, για αυτό ονομάστηκε "Της Του Θεού Σοφίας". Ο ναός της Αγίας Σοφίας υπήρξε μητροπολιτικός ναός της Θεσσαλονίκης από την Φραγκοκρατία ως την εποχή που μετατράπηκε, μετά την άλωση, σε μουσουλμανικό τέμενος με το όνομα "Αγία Σοφία Τζαμί" για να παραμείνει έτσι μέχρι την απελευθέρωση της πόλης το 1912 (Πολιτιστικός Χάρτης της Θεσσαλονίκης - Εκδόσεις Ιανός).

Βρίσκεται στην διασταύρωση των οδών Ερμού και Αγίας Σοφίας.

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ - Ναός Αγίου Αθανασίου

Βρίσκεται Ν.Α. του ναού της Αχειροποιήτου. Ο ξυλόστεγος ναός είναι νεότερο κτίσμα που κατασκευάστηκε το 1818. Μέχρι το 1880 σώζονταν στην αυλή του ναού ερείπια αρχαίου κτίσματος. Στο μαρμάρινο τέμπλο του σώζονται αγιογραφίες αρίστης τεχνικής που ανάγονται χρονικά στον 14ο αιώνα (Πολιτιστικός Χάρτης της Θεσσαλονίκης - Εκδόσεις Ιανός).

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ - Ναός της Αχειροποιήτου

Βρίσκεται επί της οδού Αγίας Σοφίας από την άνω πλευρά της Εγνατίας. Είναι ξυλόστεγη, τρίκλητη βασιλική "Ελληνιστικού" τύπου και αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της παλαιοχριστιανικής ναοδομίας. Κτίστηκε αμέσως μετά την Γ' Οικουμενική Σύνοδο της Εφέσου το 431. Κατά την παράδοση το όνομα "Αχειροποίητος" δόθηκε στο ναό από μια εικόνα της Θεοτόκου που δεν πλάστηκε από ανθρώπινα χέρια (α-χειροποίητος), αλλά "έπεσε" από τον ουρανό. Κατά την διάρκεια της Τουρκοκρατίας το μνημείο ήταν γνωστό ως Εσκί Τζαμί ή Τζουμά, ενώ στους χριστιανούς διασώθηκε η ονομασία ως ο ναός της Μεγάλης Παναγίας ή της Αγίας Παρασκευής (Πολιτιστικός Χάρτης της Θεσσαλονίκης - Εκδόσεις Ιανός).